{"id":4757,"date":"2024-07-05T08:36:22","date_gmt":"2024-07-05T08:36:22","guid":{"rendered":"https:\/\/albanitaly.al\/?p=4757"},"modified":"2025-05-13T21:48:23","modified_gmt":"2025-05-13T21:48:23","slug":"kadare-dhe-fati-i-perbashket-i-shqiperise-dhe-italise-ne-evropen-e-lire-dhe-demokratike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/kadare-e-il-destino-comune-di-albania-e-italia-nelleuropa-libera-e-democratica\/","title":{"rendered":"Kadar\u00e8 dhe fati i p\u00ebrbashk\u00ebt i Italis\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Evrop\u00ebn e lir\u00eb dhe demokratike"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n\n\n\n<p>&quot;<em>Jam shum\u00eb optimist. Gjithmon\u00eb pres nj\u00eb ndryshim, nj\u00eb Shqip\u00ebri ndryshe dhe besoj se kombi im s\u00eb shpejti do t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb i mir\u00eb nga sa mund ta imagjinoj. \u00cbsht\u00eb momenti yn\u00eb, shansi yn\u00eb. Ka shqiptar\u00eb n\u00eb komand\u00eb dhe qeveri n\u00eb disa vende t\u00eb Ballkanit, nga Kosova n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut. Ne mbajm\u00eb me nder mbi supe, n\u00eb k\u00ebt\u00eb det, tradit\u00ebn m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr letrare n\u00eb bot\u00eb, at\u00eb latine, dhe greke, djepin e par\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. Midis brigjeve tona dhe tuajave filloi \u00ebndrra evropiane e kultur\u00ebs. Popujt mund t\u00eb ndajn\u00eb ose bashkojn\u00eb, por ne jemi tashm\u00eb t\u00eb ribashkuar, edhe n\u00ebse politika \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ngadalt\u00eb.<\/em>\u00bb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ja si iu p\u00ebrgjigj Ismail Kadar\u00e8 gazetarit m\u00eb 10 n\u00ebntor 2023.&nbsp;<em>Shtyp&nbsp;<\/em>Letizia Tortello. N\u00eb k\u00ebto fjal\u00eb t\u00eb shkrimtarit t\u00eb madh shqiptar q\u00eb na la pa marr\u00eb \u00c7mimin Nobel p\u00ebr Let\u00ebrsi, t\u00eb cilin e meritonte plot\u00ebsisht dhe p\u00ebr t\u00eb cilin ishte nominuar disa her\u00eb, gjen nj\u00eb p\u00ebrzierje men\u00e7urie, nj\u00eb vizioni pozitiv p\u00ebr bot\u00ebn dhe krenarie t\u00eb sh\u00ebndetshme komb\u00ebtare. Atij i ishin dh\u00ebn\u00eb edhe \u00e7mime t\u00eb tjera, p\u00ebrfshir\u00eb \u00c7mimin Mesdhetar p\u00ebr t\u00eb Huajt, \u00c7mimin Herder, \u00c7mimin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar Man Booker dhe \u00c7mimin Princ t\u00eb Asturias.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn intervist\u00eb, Kadare kujtoi se Italia dhe Shqip\u00ebria kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb bashkuara p\u00ebr breza dhe se s\u00eb bashku jan\u00eb pjes\u00eb e \u00ebndrr\u00ebs evropiane. N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me transmetuesin \u201cZ\u00ebri i Amerik\u00ebs\u201d n\u00eb n\u00ebntor 2006, Kadare shprehu mendimin e tij mbi p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb si m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p><em>&quot;Mendoj se vendi i shqiptar\u00ebve n\u00eb Evrop\u00eb \u00ebsht\u00eb i natyrsh\u00ebm dhe jo rezultat i propagand\u00ebs, strategjis\u00eb apo shpikjes. Nuk ka kontinente t\u00eb tjera t\u00eb mundshme p\u00ebr shqiptar\u00ebt p\u00ebrve\u00e7 Evrop\u00ebs. Disa p\u00ebrmendin element\u00ebt oriental\u00eb q\u00eb na karakterizojn\u00eb edhe ne. Tani, ky \u00ebsht\u00eb rasti i disa vendeve t\u00eb tjera, si Spanja p\u00ebr shembull, t\u00eb ndikuara nga bota arabo-muslimane n\u00eb sfera t\u00eb ndryshme socio-kulturore, pas nj\u00eb bashk\u00ebjetese t\u00eb gjat\u00eb. Askush nuk e ka v\u00ebn\u00eb kurr\u00eb n\u00eb dyshim p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb e Spanj\u00ebs n\u00eb Evrop\u00eb. E nj\u00ebjta gj\u00eb vlen edhe p\u00ebr ne, q\u00eb jemi m\u00eb larg Lindjes sesa disa vende t\u00eb tjera. Si pasoj\u00eb, \u00ebsht\u00eb e kot\u00eb t\u00eb ngrihen kaq shum\u00eb pyetje rreth vendosjes son\u00eb.&quot;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn intervist\u00eb, Kadar\u00e8 shprehu vizionin e tij p\u00ebr Evrop\u00ebn e popujve dhe identitetet e tyre si m\u00eb posht\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Un\u00eb mendoj se identiteti shqiptar nuk bie ndesh fare me at\u00eb q\u00eb quhet identitet evropian. Evropa \u00ebsht\u00eb karakterizuar q\u00eb nga origjina e saj nga nj\u00eb bashkim kombesh dhe jo nga shfarosja e tyre. Nuk ka nj\u00eb Evrop\u00eb abstrakte, t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Nuk ka nj\u00eb Evrop\u00eb si\u00e7 rekomandohet nga doktrina komuniste: &quot;Komunist\u00ebt s\u00eb pari; sovjetik\u00ebt, lituanez\u00ebt, gjeorgjian\u00ebt ose armen\u00ebt m\u00eb von\u00eb&quot;, si\u00e7 thoshin dikur n\u00eb kombet e Bashkimit Sovjetik. Jo, Evropa \u00ebsht\u00eb konstituuar si nj\u00eb Evrop\u00eb kombesh, dhe jo p\u00ebrmes anulimit t\u00eb identiteteve. Si pasoj\u00eb, nuk ka arsye p\u00ebr t&#039;u shqet\u00ebsuar n\u00ebse identiteti shqiptar, si nj\u00eb identitet themelor n\u00eb Ballkan, \u00ebsht\u00eb po aq i fort\u00eb sa identiteti grek ose sllav i Jugut. Prandaj, ne do t\u00eb b\u00ebhemi pjes\u00eb e mozaikut evropian, t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kontributet e secilit vend an\u00ebtar: identitetet e vendeve skandinave n\u00eb Veri, t\u00eb tjerave n\u00eb qend\u00ebr dhe t\u00eb tjerave n\u00eb Per\u00ebndim dhe Lindje. Ndoshta vendet per\u00ebndimore nuk kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb bujare ndaj shqiptar\u00ebve, po flas p\u00ebr v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e m\u00ebdha q\u00eb k\u00ebta t\u00eb fundit hasin gjithmon\u00eb n\u00eb udh\u00ebtimin drejt Per\u00ebndimit. Duket se per\u00ebndimor\u00ebt jan\u00eb paksa p\u00ebr\u00e7mues ndaj varf\u00ebris\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve. Por i kujt \u00ebsht\u00eb faji? V\u00ebshtir\u00ebsia e udh\u00ebtimit drejt Per\u00ebndimit nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prerogativ\u00eb ekskluzive e shqiptar\u00ebve, \u00ebsht\u00eb po aq e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb caktuar vendesh. Por vitet e fundit gj\u00ebrat kan\u00eb shkuar shum\u00eb larg p\u00ebr shqiptar\u00ebt. Kam folur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb disa her\u00eb, Shqip\u00ebria duhet t\u00eb marr\u00eb masa p\u00ebr t\u00eb luftuar racizmin antishqiptar. \u00c7do komb evropian duhet t\u00eb bjer\u00eb kamban\u00ebn e alarmit kur v\u00ebren shenja t\u00eb racizmave t\u00eb ndrysh\u00ebm, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb padrejt\u00eb. E p\u00ebrs\u00ebris, ne duhet t\u00eb merremi me padrejt\u00ebsit\u00eb q\u00eb vuajn\u00eb njer\u00ebzit tan\u00eb, sepse edhe kjo mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb raciz\u00ebm ose t\u00eb shkaktoj\u00eb dhun\u00eb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kadareja gjithmon\u00eb e ka kultivuar \u00ebndrr\u00ebn evropiane edhe gjat\u00eb viteve t\u00eb err\u00ebta t\u00eb diktatur\u00ebs s\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, kund\u00ebr t\u00eb cilave shkroi nj\u00eb duzin\u00eb romanesh.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Regjimi i Hoxh\u00ebs fillimisht e kishte toleruar poetin dhe shkrimtarin e madh, por m\u00eb pas diktatori komunist i pam\u00ebshirsh\u00ebm dhe kok\u00ebfort\u00eb nuk i kishte rezistuar tundimit p\u00ebr t\u00eb dashur ta vinte n\u00ebn kontroll mendjen kritike t\u00eb Kadares\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Vizioni i tij p\u00ebr bot\u00ebn ka qen\u00eb gjithmon\u00eb i guximsh\u00ebm, i karakterizuar nga nj\u00eb besim i pal\u00ebkundur n\u00eb liri dhe demokraci dhe n\u00eb denoncimin e totalitarizmit.&nbsp;<strong><em>\u201c<strong>Let\u00ebrsia autentike dhe diktaturat jan\u00eb t\u00eb papajtueshme\u2026 shkrimtari \u00ebsht\u00eb armiku natyror i diktaturave.<\/strong>\u201c.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Krahasuar me Orwellin dhe Kafk\u00ebn, Kadar\u00e8 \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar gjithmon\u00eb nga nj\u00eb vizion pozitiv i bot\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Veprat e tij jan\u00eb p\u00ebrkthyer n\u00eb 45 gjuh\u00eb. Nga Enciklopedia Treccani marrim nj\u00eb list\u00eb t\u00eb gjat\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Frym\u00ebzimet djaloshare<\/em>&nbsp;(&quot;Frym\u00ebzime Rinore&quot;, 1954),&nbsp;&nbsp;<em>K\u00ebshtjella<\/em>&nbsp;(\u201cKalaja\u201d, 1970; p\u00ebrkth. italisht.&nbsp;<em>Daullet e Shiut<\/em>, 1981;&nbsp;<em>N\u00ebntori dhe nj\u00eb kryeqytet<\/em>&nbsp;(\u201cN\u00ebntori n\u00eb nj\u00eb kryeqytet\u201d, 1975);&nbsp;<em>Muzgu i per\u00ebndive t\u00eb step\u00ebs<\/em>&nbsp;(1978; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Muzgu i Per\u00ebndive t\u00eb Step\u00ebs<\/em>, 1982;&nbsp;<em>Ura me tri harqe<\/em>&nbsp;(1978; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Ura me tre harqe<\/em>, 2002),;&nbsp;<em>Kush dhe solli Doruntin\u00ebn?<\/em>&nbsp;(1980; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Kush e solli Doruntin\u00ebn p\u00ebrs\u00ebri?<\/em>, 1989),;&nbsp;<em>Concerto nuk t\u00eb financon&nbsp;<\/em>(\u201cKoncert\u201d, 1988);&nbsp;<em>Dosja H.<\/em>(1989; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Dosja O<\/em>, 2022).&nbsp;<em>Nuk ka dhjetor apo tjet\u00ebr&nbsp;<\/em>(\u201cNga nj\u00eb dhjetor n\u00eb tjetrin\u201d, 1991),&nbsp;<em>Piramida<\/em>&nbsp;(1992; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Piramida<\/em>, 1995);&nbsp;<em>Tre hapa drejt Kosov\u00ebs&nbsp;<\/em>(it. p\u00ebrkth.)&nbsp;<em>Tri k\u00ebng\u00eb funerale p\u00ebr Kosov\u00ebn<\/em>, 2003)&nbsp;<em>Lulet dhe ftohta te marsit<\/em>(it. p\u00ebrkth.)&nbsp;<em>Lule t\u00eb ftohta t\u00eb prillit<\/em>, 2005).&nbsp;<em>Vajza dhe Agamemnonit&nbsp;<\/em>(&quot;Vajza e Agamemnonit&quot;),&nbsp;<em>Pasardhesi<\/em>&nbsp;(&quot;Pasardh\u00ebsi&quot;), 2006&nbsp;<em>Identiteti evropian i shqiptar\u00ebve \u2013 sprov\u00eb<\/em>&nbsp;(\u201cIdentiteti Europian i Shqiptar\u00ebve\u201d).&nbsp;<em>Darka dhe gabuar<\/em>&nbsp;(it. p\u00ebrkth.)&nbsp;<em>Nj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr dark\u00eb tep\u00ebr<\/em>, 2012);&nbsp;<em>Aksidente&nbsp;<\/em>(2008; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Aksidenti<\/em>, 2010);&nbsp;<em>Dhe penguara: requiem p\u00ebr Linda B.&nbsp;<\/em>(\u201cL&#039;impedita: requiem per Linda B., 2009);&nbsp;<em>Darka dhe gabuar<\/em>&nbsp;(2009; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Nj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr dark\u00eb tep\u00ebr<\/em>, 2012);&nbsp;<em>Kukulka&nbsp;<\/em>(2015; p\u00ebrkthyer n\u00eb it.)&nbsp;<em>Kukulla<\/em>, 2017). N\u00eb tetor vepra do t\u00eb publikohet nga Nave di Teseo:<em>Kur nj\u00eb diktator telefonon<\/em>\u201c<\/p>\n\n\n\n<p>Kadar\u00e8 e ka dashur gjithmon\u00eb Italin\u00eb, e cila i ka dh\u00ebn\u00eb \u00e7mime t\u00eb ndryshme. N\u00eb vitin 2018, duke marr\u00eb \u00c7mimin Nonino, Kadar\u00e8 i p\u00ebrshkroi k\u00ebshtu marr\u00ebdh\u00ebniet midis dy vendeve tona.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&quot;Kur Shqip\u00ebria u pushtua nga fashist\u00ebt, Musolini e lajkatoi Tiran\u00ebn me nj\u00eb sasi t\u00eb pafundme l\u00ebvdatash. Ai arriti deri aty sa i quajti Italin\u00eb dhe Shqip\u00ebrin\u00eb dy vende n\u00eb ball\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs. Pastaj Musolini kaloi dhe l\u00ebvdatat mor\u00ebn fund. N\u00ebn fashiz\u00ebm, Dante dhe Komedia Hyjnore u studiuan, dhe gj\u00ebja e \u00e7uditshme \u00ebsht\u00eb se lavdia e Dantes mbeti e paprekur edhe pas pushtimit sovjetik. Jo, Dante nuk u minua. Dhe Shqip\u00ebria, viktim\u00eb e regjimit m\u00eb t\u00eb eg\u00ebr stalinist n\u00eb Evrop\u00eb, vazhdoi ta donte Danten edhe m\u00eb shum\u00eb se m\u00eb par\u00eb. Let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb mbi \u00e7do regjim, kjo \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsia e saj. M\u00eb e mrekullueshme. Jam i nderuar dhe i prekur q\u00eb ndodhem n\u00eb Itali.&quot;<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00abIo sono molto ottimista. Aspetto sempre un cambiamento, un\u2019Albania diversa e credo che la mia nazione diventer\u00e0 presto meglio di quello che io posso immaginare. \u00c8 il nostro momento, la nostra chance. Ci sono albanesi al comando e nel governo in diversi Paesi balcanici, dal Kosovo alla Macedonia del Nord. Portiamo con onore sulle spalle, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4758,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_seopress_robots_primary_cat":"","_seopress_titles_title":"","_seopress_titles_desc":"","_seopress_robots_index":"","iawp_total_views":26,"footnotes":""},"categories":[446,366],"tags":[],"class_list":["post-4757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cultura-2","category-top-stories"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4757"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5712,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4757\/revisions\/5712"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/albanitaly.al\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}